فهرست مطالب
- طرحواره آسیب پذیری چیست؟
- علائم طرحواره آسیب پذیری چیست؟
- طرحواره آسیب پذیری چگونه شکل میگیرد؟
- تست طرحواره آسیب پذیری چیست؟
- درمان طرحواره آسیب پذیری چگونه است؟
- نتیجه گیری
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
آیا همیشه نگران این هستید که اتفاق بدی برای شما یا عزیزانتان حتی زمانی که همه‌چیز خوب پیش می‌رود رخ دهد؟ این نگرانی مداوم می‌تواند نشانه طرحواره آسیب پذیری باشد. در این طرحواره، فرد دنیا را ناامن‌تر از آنچه واقعا هست می‌بیند و احساس می‌کند هر لحظه ممکن است با یک بحران جدی روبه‌رو شود. به همین دلیل، معمولا اضطراب زیادی را تجربه می‌کند و به سختی احساس آرامش و امنیت دارد. اما چرا طرحواره آسیب‌پذیری شکل میگیرد و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد؟ در ادامه این مطلب از پزشک باکس به این سوالات پاسخ می‌دهیم.
طرحواره آسیب پذیری چیست؟
طرحواره آسیب‌پذیری که به انگلیسی Vulnerability to Harm or Illness نامیده می‌شود، یکی از طرحواره‌های ناسازگار در طرحواره درمانی است. در این حالت، فرد مدام احساس می‌کند ممکن است اتفاق بد یا خطرناکی برای او رخ دهد؛ مثلا بیمار شود، دچار حادثه شود یا با مشکلی روبه‌رو شود که نتواند از پس آن بربیاید. فرد معمولاً احتمال خطرها را بیشتر از واقعیت می‌بیند و دنیا را ناامن تصور می‌کند. به همین دلیل، ذهن او اغلب در حالت آماده‌باش است و برای کاهش نگرانی، سعی می‌کند آینده و اتفاقات احتمالی را کنترل کند.
متن انگلیسی:
Compared to others, individuals with the vulnerability to harm/illness schema have a heightened belief that something terrible is going to happen and that they are unable to prevent it, avoid it, or cope with its after-effects.
ترجمه فارسی:
افرادی که این طرحواره را دارند، بیش از دیگران باور دارند که قرار است اتفاق وحشتناکی برایشان رخ دهد و نمی‌توانند از وقوع آن جلوگیری کنند، از آن دوری کنند یا با پیامدهای آن کنار بیایند.به نقل از سایت attachmentproject
مشاوره روانشناسی
با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران
طرحواره آسیب پذیری در برابر بیماری چگونه است؟
در این شکل از طرحواره، فرد بیش از اندازه نگران بیمار شدن، ابتلا به بیماری‌های جدی یا از دست دادن سلامت خود است. مثلاً ممکن است یک سردرد معمولی را نشانه یک بیماری خطرناک بداند و برای اطمینان گرفتن، مرتب علائم بدنش را بررسی کند. گاهی جستجوی مداوم علائم در اینترنت، مراجعه‌های غیرضروری به پزشک یا درخواست اطمینان از اطرافیان نیز دیده می‌شود. مشکل اصلی لزوماً وجود یک بیماری واقعی نیست، بلکه احساس دائمی در معرض خطر بودن است. در چنین شرایطی، مراجعه به بهترین دکتر طرحواره درمانی ایران می‌تواند به شناسایی این الگو و مدیریت نگرانی‌های مرتبط با آن کمک کند.
طرحواره آسیب پذیری نسبت به ضرر چگونه است؟
در این حالت، نگرانی فرد فقط به بیماری محدود نمی‌شود و ممکن است اتفاقاتی مانند تصادف، ورشکستگی، از دست‌دادن شغل، دزدی یا سایر حوادث ناگوار ذهن او را درگیر کند. فرد ممکن است قبل از انجام یک کار ساده، بارها بدترین سناریوهای ممکن را در ذهنش مرور کند. مثلاً از سفر کردن به دلیل احتمال تصادف، سرمایه‌گذاری به دلیل ترس از ضرر یا تنها ماندن به دلیل احتمال وقوع حادثه اجتناب کند. حتی وقتی احتمال واقعی وقوع خطر بسیار پایین است، ذهن فرد ممکن است آن را بسیار نزدیک و محتمل احساس کند. در نتیجه، زندگی به تدریج حول محور چطور از اتفاق بد جلوگیری کنم سازمان پیدا می‌کند.
| واکنش فرد | نمونه رفتار | درمان |
|---|---|---|
| اجتناب | دوری از موقعیت‌های خطرناک | مواجهه تدریجی با موقعیت‌های ترسناک |
| اطمینان‌خواهی | پرسیدن مکرر نظر دیگران | کاهش تدریجی نیاز به اطمینان گرفتن |
| کنترل‌گری | تلاش برای پیش‌بینی همه اتفاقات | پذیرش نبود قطعیت و تقویت انعطاف‌پذیری |
| بررسی مداوم | چک کردن بدن یا جستجوی علائم | کاهش رفتارهای بررسی و توجه افراطی به علائم |
| فاجعه‌سازی | تصور بدترین نتیجه ممکن | شناسایی و اصلاح افکار فاجعه‌آمیز |
علائم طرحواره آسیب پذیری چیست؟
مهم‌ترین نشانه این طرحواره، احساس مداوم و اغراق‌شده‌ای است که می‌گوید هر لحظه ممکن است اتفاق بدی بیفتد. نگرانی شدید درباره بیماری، تصادف، مسائل مالی یا سایر حوادث، یکی از الگوهای رایج آن است. فرد ممکن است دائماً اخبار منفی را دنبال کند، علائم جسمانی خود را بررسی کند یا برای جلوگیری از خطر، رفتارهای احتیاطی افراطی داشته باشد.
پرهیز از سفر، ورزش، فعالیت‌های جدید یا موقعیت‌هایی که احتمال خطر در آنها وجود دارد نیز ممکن است دیده شود. در برخی افراد، گرفتن مداوم اطمینان از خانواده، پزشک یا شریک عاطفی به شکل یک راهکار برای آرام کردن اضطراب ظاهر می‌شود. در مجموع، نشانه اصلی این است که نگرانی درباره خطر، بیش از اندازه زندگی روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
فکر می‌کنی زیاد نگران اتفاقات آینده هستی؟
برای بررسی بهتر از متخصص مشاوره بگیر.
طرحواره آسیب پذیری چگونه شکل میگیرد؟
این طرحواره معمولاً در نتیجه ترکیبی از تجربه‌های دوران کودکی، ویژگی‌های فردی و محیط زندگی شکل میگیرد و الزاماً یک علت واحد ندارد. کودکی که والدین بسیار مضطرب یا بیش از حد محافظت‌کننده داشته، ممکن است به‌تدریج یاد بگیرد دنیا خطرناک و غیرقابل پیش‌بینی است. تجربه بیماری جدی، حادثه، فقدان، مشکلات مالی یا قرار گرفتن مداوم در معرض ترس و نگرانی نیز می‌تواند این باور را تقویت کند.
گاهی والدین با هشدارهای مکرر مانند مواظب باش مریض نشوی، تنها بیرون نرو یا ممکن است اتفاق بدی بیفتد ناخواسته نگاه کودک به جهان را شکل می‌دهند. تجربه واقعی خطر هم می‌تواند نقش داشته باشد؛ زیرا کودک ممکن است از یک حادثه نتیجه بگیرد که چنین اتفاقی هر لحظه دوباره رخ خواهد داد.
متن انگلیسی:
People with this schema often use avoidance as their primary coping strategy. By avoiding reminders and triggers of catastrophic thoughts, anxiety can be minimised. Unfortunately, this effective short-term strategy fails in the long-term. As the person retreats further into avoidance their comfort zone shrinks.
ترجمه فارسی:
افرادی که این طرحواره را دارند، معمولا از اجتناب به‌عنوان راهکار اصلی برای مقابله استفاده می‌کنند. با دوری کردن از موقعیت‌ها، عوامل یا یادآورهایی که افکار فاجعه‌آمیز را تحریک می‌کنند، می‌توانند در کوتاه‌مدت اضطراب خود را کاهش دهند. با این حال، این راهکار در بلندمدت نتیجه مطلوبی ندارد. هرچه فرد بیشتر به اجتناب روی می‌آورد، محدوده امن و راحت او کوچک‌تر می‌شود.به نقل از سایت hendriks
تست طرحواره آسیب پذیری چیست؟
برای بررسی طرحواره‌های ناسازگار اولیه معمولاً از پرسشنامه طرحواره یانگ استفاده می‌شود که در پژوهش‌های طرحواره‌درمانی یکی از ابزارهای رایج سنجش و تست طرحواره است. سؤالات مربوط به آسیب‌پذیری معمولاً باورهایی مانند انتظار وقوع فاجعه، ترس از بیماری یا احساس ناتوانی در برابر اتفاقات ناگهانی را بررسی می‌کنند. با این حال، نمره بالا در یک پرسشنامه به‌تنهایی به معنای تشخیص اختلال روان‌شناختی نیست.
پرسشنامه بیشتر به شناسایی الگوهای فکری و هیجانی کمک می‌کند و تفسیر آن بهتر است توسط روانشناس آشنا با طرحواره‌درمانی انجام شود. همچنین باید میان طرحواره آسیب‌پذیری و اختلالاتی مانند اضطراب بیماری، اختلال وسواس یا اختلال اضطراب فراگیر تفاوت گذاشت.
دنبال درمان طرحواره آسیب‌پذیری هستی؟ همین الان نوبت پزشک باکس رزرو کن.
درمان طرحواره آسیب پذیری چگونه است؟
درمان طرحواره آسیب‌پذیری معمولاً بر شناسایی باورهای فاجعه‌ساز و تغییر تدریجی آنها تمرکز دارد و طرحواره‌درمانی یکی از رویکردهای مرتبط با این مشکل است. در جلسات درمان، فرد یاد میگیرد افکاری مانند “حتماً اتفاق بدی می‌افتد.” را شناسایی و احتمال واقعی وقوع آن را با شواهد بررسی کند. تکنیک‌های شناختی، تجربه‌ای و هیجانی می‌توانند به فرد کمک کنند ریشه ترس‌های خود را بهتر بشناسد و احساس امنیت درونی بیشتری ایجاد کند.
درمانگر همچنین روی رفتارهای اجتنابی، اطمینان‌خواهی و کنترل افراطی کار می‌کند تا فرد بتواند بدون نیاز به کنترل همه اتفاقات، با نبود قطعیت کنار بیاید. در مواردی که اضطراب، وسواس یا اضطراب بیماری نیز وجود دارد، درمان باید بر اساس مشکل اصلی و ارزیابی تخصصی تنظیم شود. به همین دلیل هم بهتر است که زودتر به بهترین دکتر روانشناس ایران مراجعه کنید.
۴.۸ (۲۲۷۵ نظر)
۴.۹ (۱۴۸۸ نظر)
۴.۸ (۱۴۵۰ نظر)
۵ (۷۹۳ نظر)
۴.۹ (۷۸۴ نظر)
۵ (۵۷۸ نظر)
نتیجه گیری
طرحواره آسیب پذیری باعث می‌شود فرد دنیا را خطرناک‌تر از واقعیت ببیند و دائماً نگران بیماری، حادثه یا اتفاقات ناخوشایند باشد. این الگو معمولاً از تجربه‌های دوران کودکی و احساس ناامنی شکل میگیرد و به معنای ترسو یا ضعیف بودن فرد نیست. شناخت این طرحواره می‌تواند به فرد کمک کند بین خطر واقعی و نگرانی‌های ذهنی تفاوت بگذارد و اضطراب خود را بهتر مدیریت کند. اگر این نگرانی‌ها شدید یا مداوم هستند و بر زندگی روزمره اثر گذاشته‌اند، مراجعه به روانشناس می‌تواند برای شناخت ریشه مشکل و انتخاب روش درمان مناسب کمک‌کننده باشد.
پزشک باکس مراقب سلامتی شماست!
