فهرست مطالب
- آیا دمنوش گیاهی یبوست را برطرف می‌کند؟
- چه دمنوش هایی برای یبوست خوب است؟
- بهترین دمنوش برای یبوست شدید کدام است؟
- طرز تهیه دمنوش برای یبوست چگونه است؟
- مصرف طولانی دمنوش ملین چه خطری دارد؟
- چه کسانی نباید دمنوش ملین مصرف کنند؟
- اگر دمنوش یبوست را برطرف نکرد چه کنیم؟
- نتیجه گیری
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
از میان انواع دمنوش‌هایی که برای یبوست شناخته می‌شوند، سنا به طور مشخص در منابع دارویی معتبر به عنوان ملین محرک شناخته می‌شود. دمنوش ریواس هم بر پایه تجربه سنتی به عنوان ملین شناخته شده و بهترین دمنوش برای رفع یبوست هستند. دمنوش‌های لعاب‌دار مانند شنبلیله مدفوع را نرم می‌کنند و دمنوش‌های میوه‌ای مانند عناب اثر ملایمی بر یبوست می‌گذارند. بابونه، نعناع و رازیانه دل‌پیچه و نفخ همراه یبوست را کم می‌کنند بدون اینکه خود یبوست را برطرف کنند. برای یبوست شدید فقط دسته ملین محرک جواب می‌دهد اما مصرفش نباید از یک هفته بیشتر شود. زنان باردار و کودکان زیر دو سال هم نباید این دمنوش‌ها را مصرف کنند. در این مقاله از پزشک باکس با انواع دمنوش برای رفع یبوست، طرز تهیه، انتخاب برای بارداری و کودکان و خطر مصرف طولانی آشنا می‌شوید.
آیا دمنوش گیاهی یبوست را برطرف می‌کند؟
دمنوش‌های گیاهی با اثر ملین و تسکین‌دهنده‌ای که دارند به تحریک حرکات روده و رفع یبوست کمک می‌کنند. سنا، ریواس و فلوس دیواره روده را تحریک می‌کنند و شنبلیله با لعابش مدفوع را نرم نگه می‌دارد. با این حال، مصرف مداوم و بی‌رویه برخی از آن‌ها خطراتی مانند وابستگی روده و افت پتاسیم به همراه دارد.
بخشی از اثری که مردم به دمنوش گیاهی نسبت می‌دهند در واقع از آب گرم دمنوش ناشی می‌شود. یک لیوان مایع گرم رفلکس معده‌ای روده‌ای را تحریک می‌کند و مدفوع را نرم‌تر نگه می‌دارد، پس همین اثر با آب گرم هم به دست می‌آید. چند دمنوش هم به‌عنوان درمان یبوست شهرت دارند بدون اینکه پشتوانه علمی داشته باشند. باور رایج درباره این دمنوش‌ها به این ترتیب است:
- دمنوش بابونه که به‌عنوان ملین معرفی می‌شود، در حالی که فقط اسپاسم روده را کم می‌کند.
- دمنوش نعناع که اثر ملین ندارد و تنها عضله روده را شل می‌کند.
- دمنوش زنجبیل که در بسیاری از موارد ملین خوانده می‌شود بدون اینکه کارآزمایی انسانی این اثر را تایید کند.
- دمنوش گل محمدی که بیشتر برای طعم و بو مصرف می‌شود و اثر ملینش ضعیف است.
انتظار درست از دمنوش، کمک به یبوست خفیف و گذراست. یبوستی که هفته‌هاست ادامه دارد یا مدفوع در روده انباشته شده با هیچ دمنوشی برطرف نمی‌شود و به بررسی پزشکی نیاز دارد.
چه دمنوش هایی برای یبوست خوب است؟
انواع مختلفی از دمنوش‌های گیاهی به‌طور رایج برای یبوست مصرف می‌شوند. بعضی از آن‌ها مستقیم دیواره روده را تحریک می‌کنند، بعضی با لعابشان آب را در مدفوع نگه می‌دارند و بقیه فیبر و قند طبیعی میوه را به روده می‌رسانند. دمنوش‌های رایج برای رفع یبوست که اثرات برخی نسبت به دیگری کمتر است عبارتند از:
- دمنوش سنا
- دمنوش ریواس
- دمنوش فلوس
- دمنوش شنبلیله
- دمنوش عناب
- دمنوش آلو و انجیر خشک
- دمنوش گل محمدی
- دمنوش بابونه
- دمنوش نعناع
- دمنوش رازیانه و زنجبیل
۱. دمنوش سنا
دمنوش سنا قوی‌ترین دمنوش ملین است و مستقیم دیواره روده را تحریک می‌کند. ماده موثره این دمنوش سنوزید نام دارد و اثرش هشت تا دوازده ساعت بعد از مصرف شروع می‌شود، پس خوردن آن در شب دفع را به صبح روز بعد موکول می‌کند. طریقه مصرف برگ سنا برای یبوست مقدار و مدت مشخصی دارد که رعایت نکردنش روده را وابسته می‌کند.
عوارض دمنوش سنا برای یبوست عبارتند از:
- دل‌پیچه و درد شکم
- اسهال و فوریت ناگهانی دفع
- وابستگی روده در مصرف بیش از یک هفته
- افت پتاسیم در مصرف طولانی
۲. دمنوش ریواس
دمنوش ریواس مانند سنا ملین محرک است و ماده موثره‌اش از خانواده آنتراکینون‌هاست. اثرش کمی ملایم‌تر از سناست، اما همانند سنا محدودیت یک هفته‌ای و خطر وابستگی روده را دارد. ریواس در مقدار زیاد دل‌پیچه شدید می‌سازد، پس با کمترین مقدار شروع کنید.
۳. دمنوش فلوس
دمنوش فلوس اثر ملین متوسطی دارد و در طب سنتی ایران برای یبوست کودکان هم استفاده می‌شود. مغز میوه فلوس هم فیبر دارد و هم ترکیبات محرک روده، پس اثرش بین سنا و دمنوش‌های میوه‌ای قرار می‌گیرد. مصرفش را به چند روز محدود کنید و برای کودک بدون نظر پزشک استفاده نکنید.
۴. دمنوش شنبلیله
دمنوش شنبلیله با لعابی که آزاد می‌کند آب را در روده نگه می‌دارد و مدفوع را نرم و حجیم می‌کند. اثرش کندتر از دمنوش‌های محرک شروع می‌شود و یک تا سه روز زمان می‌برد، در عوض وابستگی نمی‌سازد و می‌توانید طولانی‌مدت ادامه دهید. همراه هر فنجان شنبلیله یک لیوان آب بنوشید، چون لعاب بدون آب کافی مدفوع را سفت‌تر می‌کند. خاکشیر برای یبوست هم با همین سازوکار را دارد.
۵. دمنوش عناب
دمنوش عناب اثر ملین ملایمی دارد که از فیبر و قندهای طبیعی این میوه می‌آید. برای یبوست خفیف گزینه بی‌خطری است و محدودیت مدت مصرف ندارد. خوردن خود عناب خیسانده اثر بیشتری از نوشیدن دم‌کرده‌اش دارد، چون فیبر میوه در دمنوش دم‌کرده باقی نمی‌ماند.
۶. دمنوش آلو و انجیر خشک
دمنوش آلو و انجیر خشک به لطف سوربیتول آب را در روده نگه می‌دارد و مدفوع را نرم می‌کند. سوربیتول قندی است که روده آن را کامل جذب نمی‌کند و همین باعث کشیده شدن آب به داخل روده می‌شود. میوه خیسانده را همراه آبش بخورید تا فیبرش هم به بدن برسد.
۷. دمنوش گل محمدی
دمنوش گل محمدی اثر ملین ضعیفی دارد و به‌تنهایی یبوست را برطرف نمی‌کند. تاثیر واقعی‌اش در ترکیب با گیاهان ملین است، چون تلخی سنا و ریواس را می‌پوشاند و نوشیدنشان را راحت‌تر می‌کند. اگر گل محمدی را به امید ملین بودن مصرف می‌کنید، انتظارتان را از آن کم کنید.
۸. دمنوش بابونه
دمنوش بابونه اثر ملین ندارد و یبوست را مستقیم برطرف نمی‌کند. کاری که انجام می‌دهد کم کردن اسپاسم و دل‌پیچه روده است، پس وقتی یبوست با درد و گرفتگی شکم همراه شده باشد کمک می‌کند. بابونه را کنار یک دمنوش ملین واقعی بگذارید تا هم درد کم شود و هم دفع راه بیفتد.
۹. دمنوش نعناع
دمنوش نعناع عضله صاف روده را شل می‌کند و اثر ملین ندارد. همین شل شدن در سندرم روده تحریک‌پذیر به کم شدن درد کمک می‌کند، اما مدفوع سفت را نرم نمی‌کند. مصرف زیاد نعناع در افراد مبتلا به رفلاکس سوزش سر دل را بیشتر می‌کند.
۱۰. دمنوش رازیانه و زنجبیل
دمنوش رازیانه و زنجبیل نفخ و دل‌پیچه همراه یبوست را کم می‌کنند و اثر ملین ثابت‌شده‌ای ندارند. زنجبیل حرکت معده و روده را کمی بیشتر می‌کند و رازیانه گاز روده را کاهش می‌دهد، اما هیچ‌کدام قوام مدفوع را عوض نمی‌کنند. این دو را برای راحت شدن شکم انتخاب کنید و برای رفع خود یبوست روی گزینه‌های بالاتر حساب کنید. مقایسه هر ده دمنوش از نظر سرعت و نوع اثر، انتخاب را ساده می‌کند:
| دمنوش | اثر روی یبوست | نکته مصرف |
|---|---|---|
| دمنوش سنا | ملین قوی، ۸ تا ۱۲ ساعت | حداکثر یک هفته |
| دمنوش ریواس | ملین قوی و کمی ملایم‌تر | حداکثر یک هفته |
| دمنوش فلوس | ملین متوسط | چند روز، برای کودک با نظر پزشک |
| دمنوش شنبلیله | نرم‌کننده، ۱ تا ۳ روز | با یک لیوان آب در هر نوبت |
| دمنوش عناب | ملین ملایم | بدون محدودیت زمانی |
| دمنوش آلو و انجیر خشک | ملین ملایم با سوربیتول | میوه را همراه آبش بخورید |
| دمنوش گل محمدی | اثر ملین ضعیف | بیشتر برای طعم و ترکیب |
| دمنوش بابونه | بدون اثر ملین | برای دل‌پیچه همراه یبوست |
| دمنوش نعناع | بدون اثر ملین | در رفلاکس محتاط باشید |
| دمنوش رازیانه و زنجبیل | بدون اثر ملین ثابت‌شده | برای نفخ همراه یبوست |
بهترین دمنوش برای یبوست شدید کدام است؟
بهترین دمنوش برای یبوست شدید دمنوش سنا و بعد از آن دمنوش ریواس است، چون تنها گزینه‌هایی هستند که اثر ملینشان در منابع دارویی ثبت شده. دمنوش شنبلیله و دمنوش عناب در یبوست شدید دیر و کم اثر می‌کنند، چون مدفوع انباشته‌شده به آب و فیبر تازه پاسخ سریعی نمی‌دهد.
در ایران دمنوش فلوس و ترکیب سنا با گل محمدی هم برای یبوست شدید زیاد مصرف می‌شود. فلوس اثر واقعی دارد، اما گل محمدی در این ترکیب فقط طعم را بهتر می‌کند و چیزی به قدرت ملین اضافه نمی‌کند. هر دارو گیاهی برای یبوست بزرگسالان که اثر ملین واقعی داشته باشد، ماده موثرش در طبقه‌بندی دارویی قرار می‌گیرد.
بالا بردن تعداد فنجان‌های دمنوش راه‌حل نیست. سه فنجان دمنوش سنا در یک روز اسهال و کم‌آبی می‌سازد بدون اینکه تخلیه بهتری ایجاد کند. اگر یبوست شدید بعد از سه روز ادامه داشت، ادامه دادن دمنوش کار درستی نیست و باید به پزشک مراجعه کنید.
متن انگلیسی:
“Senna is in a class of medications called stimulant laxatives. It works by increasing activity of the intestines to cause a bowel movement.”
ترجمه فارسی:
سنا در گروهی از داروها به نام ملین‌های محرک قرار می‌گیرد. این دارو با افزایش فعالیت روده‌ها باعث دفع مدفوع می‌شود.به نقل از سایت medlineplus.gov
طرز تهیه دمنوش برای یبوست چگونه است؟
طرز تهیه دمنوش برای یبوست بستگی به گیاه انتخابی دارد اما معمولا آماده‌سازی همه‌ی دمنوش‌های گیاهی چهار مرحله ساده دارد و رعایت زمان دم کشیدن مهم‌ترین بخش آن است. مراحل تهیه دمنوش به این ترتیب هستند:
- یک قاشق چای‌خوری گیاه خشک را در یک لیوان آب جوش بریزید. برای دمنوش سنا و ریواس از نیم قاشق چای‌خوری شروع کنید.
- ظرف را بپوشانید تا ترکیبات فرار گیاه با بخار بیرون نروند.
- ده دقیقه صبر کنید. (دانه شنبلیله را به‌جای این مرحله از شب قبل در آب خیس کنید تا لعابش کامل آزاد شود.)
- دم‌کرده را صاف کنید و ولرم بنوشید.
ساعت مصرف به خود گیاه بستگی دارد. دمنوش سنا، ریواس و فلوس را شب قبل از خواب بخورید تا دفع صبح روز بعد اتفاق بیفتد. دمنوش شنبلیله، عناب، آلو و انجیر خشک را در طول روز و همراه وعده‌های غذایی مصرف کنید.
مصرف طولانی دمنوش ملین چه خطری دارد؟
مصرف طولانی دمنوش سنا، ریواس و فلوس روده را به تحریک بیرونی عادت می‌دهد و کار خودبه‌خودی روده کم می‌شود. این وابستگی بعد از چند هفته خودش را در مصرف روزانه نشان می‌دهد. خطرهای مصرف طولانی عبارتند از:
- وابستگی روده به تحریک بیرونی و کم شدن حرکت خودبه‌خودی آن
- افت پتاسیم خون در پی اسهال طولانی
- ضعف عضلانی و اختلال ریتم قلب در پی کمبود پتاسیم
- کم‌آبی بدن، به‌ویژه در سالمندان
- کاهش جذب داروهایی که همزمان مصرف می‌شوند
کسانی که به صورت کنترل‌نشده دمنوش ملین مصرف می‌کنند، بیشتر از بقیه در معرض این مشکلات هستند. دمنوش شنبلیله، عناب و آلو این خطر را ندارند و مصرف طولانی اما به‌اندازه‌شان مانعی ندارد.
متن انگلیسی:
“Drinking large quantities of water and herbal tea and not eating any food for days in a row could lead to dangerous electrolyte imbalances.”
ترجمه فارسی:
نوشیدن مقادیر زیاد آب و دمنوش و نخوردن هیچ غذایی در چند روز پیاپی می‌تواند به بر هم خوردن خطرناک تعادل الکترولیت‌های بدن منجر شود.به نقل از سایت nccih.nih.gov
چه کسانی نباید دمنوش ملین مصرف کنند؟
دمنوش سنا، ریواس و فلوس برای زن باردار، کودک زیر دوازده سال و افراد مبتلا به بیماریهای روده مناسب نیستند. دمنوش شنبلیله، عناب و آلو محدودیت کمتری دارند، اما در این سه گروه بهتر است قبل از مصرف منظم با پزشک مشورت کنید.
برای درمان یبوستت می‌خوای دمنوش مصرف کنی؟
از متخصص راهنمایی بگیر.
۱. مصرف دمنوش برای یبوست در بارداری و شیردهی
دمنوش برای رفع یبوست در بارداری باید از گزینه‌های ملایم انتخاب شود و دمنوش سنا و ریواس در این دوره جایی ندارند. تحریک شدید روده ممکن است به رحم هم برسد، پس دمنوش عناب و دمنوش آلوی خیسانده گزینه امن‌تری هستند. در شیردهی هم مقدار کمی از ماده موثر ملین‌های گیاهی به شیر می‌رسد و ممکن است شکم نوزاد را شل کند. یبوست در بارداری در بیشتر مادران با فیبر، مایعات کافی و پیاده‌روی روزانه بهتر می‌شود و به ملین گیاهی نیازی پیدا نمی‌کند.
۲. مصرف دمنوش یبوست در کودکان
دمنوش برای یبوست کودکان فقط با تجویز پزشک و برای مدت کوتاه جایی دارد. خطر کم‌آبی و به‌هم‌خوردن الکترولیت‌ها در کودکان بیشتر از بزرگسالان است و همین موضوع دمنوش سنا، ریواس و فلوس را برای این سن نامناسب می‌کند. ترتیب درست برای کودک از تغذیه شروع می‌شود. یبوست کودکان در بیشتر موارد با فیبر بیشتر، آب کافی و نظم توالت برطرف می‌شود و دمنوش نقش کمکی کوچکی دارد.
۳. بیماری های التهابی روده
بیماری التهابی روده و انسداد روده مصرف دمنوش ملین را ممنوع می‌کنند. مخاط ملتهب با تحریک بیشتر بدتر می‌شود و تحریک روده مسدود خطر پارگی دارد. درد شکم با علت نامشخص هم در همین گروه قرار می‌گیرد. دمنوش ملین می‌تواند علائم آپاندیسیت را بپوشاند و تشخیص را عقب بیندازد، پس تا روشن شدن علت درد از مصرفش خودداری کنید.
۴.۶ (۲۰۴۶ نظر)
۴.۸ (۱۱۲۳ نظر)
۴.۲ (۱۲۶۷ نظر)
۴.۵ (۱۱۲۷ نظر)
۴.۶ (۱۰۳۸ نظر)
۴.۷ (۹۷۸ نظر)
اگر دمنوش یبوست را برطرف نکرد چه کنیم؟
اگر دمنوش بعد از یک هفته یبوست را برطرف نکرد، مصرف آن را ادامه ندهید. یبوستی که به دمنوش ملین جواب نمی‌دهد معمولا علت دیگری دارد و بالا بردن مقدار فقط عوارض را بیشتر می‌کند. پایه‌های درمان را قبل از هر گیاه دیگری درست کنید. درمان خانگی یبوست با فیبر، مایعات کافی و تحرک روزانه در بیشتر افراد بدون دارو نتیجه می‌دهد و اثرش هم پایدارتر از دمنوش است.
یبوستی که بیش از سه هفته طول بکشد یا با خون در مدفوع، کاهش وزن بدون دلیل و درد مداوم شکم همراه باشد از محدوده درمان خانگی بیرون است. برای بررسی این نشانه‌ها به بهترین دکتر گوارش و کبد ایران مراجعه کنید.
نتیجه گیری
انواع دمنوش‌های گیاهی که برای یبوست مصرف می‌شوند قدرت یکسانی ندارند. دمنوش سنا و ریواس اثر ملین واقعی دارند و در طبقه‌بندی دارویی جا می‌گیرند، در حالی که دمنوش بابونه و نعناع فقط شکم را آرام می‌کنند. بهترین دمنوش برای رفع یبوست همان دمنوشی است که با شدت یبوست شما هماهنگ باشد. برای یبوست خفیف، دمنوش شنبلیله و عناب همراه آب کافی معمولا کفایت می‌کنند. مدت مصرف هم مرز ایمنی این گیاهان است و یبوستی که با هیچ‌کدام بهتر نشود علتی دارد که پیدا کردنش بر عوض کردن دمنوش اولویت دارد.
پزشک باکس مراقب سلامتی شماست!
